Vatandaşlık 1.Temel Hukuk Kavramları 9
11 Aralık 2014 Perşembe
Hak Kavramı ve Hakların Korunması
Hak Kavramı ve Hakların Korunması
Hak kavramı ve hakların korunması konusu kpss vatandaşlık konu anlatımı dahilindedir. Bu bölümde hak kavramı ve hakların korunmasını incelerken hakları doğuran olaylar ile hakların kazanılması konularına da değineceğiz.Hak Kavramı
Hak kavramı, hukuk düzeninin kişilere tanıdığı yetkilere ve kişilerin hukuk düzeni tarafından korunan menfaatlerine denir. Hukuk kelimesi de hak kelimesinden türetilmiştir. Kpss vatandaşlık konusu içinde yer alan hak kavramı bir başka tanımla, hukuk tarafından tanınan ve korunmasını isteme hususunda ferdin yetkili sayıldığı menfaattir.
Hakları Doğuran Olaylar
Kpss vatandaşlık konusu içinde hakları doğuran olaylar 3 terimler açıklanabilir.
Hukuki Olay: Gerek insan iradesi gerekse irade dışında meydana gelen, hukuk düzeninin kendilerine hukuki sonuç bağladığı olaylardır.
Örneğin ölüm, ölen kişinin haklarını kaybetmesine sebep olurken, mirasçılarına hak kazandırabilir.
Hukuki Fiil: Hukukun sonuç bağladığı insan davranışlarına denir. Hukuki olayın insan iradesi ile gerçekleşeni diyebiliriz.
İkametgah.
Hukuki İşlem: Bir ya da birden fazla kişinin hukuki sonuç elde etmek üzere irade açıklamasında bulunmasıdır.
Evlenme.
Hakların Kazanılması
Bir hakkın kişiye bağlanması, bir hak ile kişi arasında bağlantı kurulmasını ifade eder.
Aslen Kazanma: Kimseye ait olmayan bir hakkın bir kişi tarafından kazanılmasıdır.
Nehirde tutulan balık. Velayet hakkı gibi.
Devren Kazanma: Hakkın hukuki bir işlemler ya da miras yoluyla bir kişiden başka bir kişiye geçmesidir.
Hakların kazanılmasında geçerli olan ilke İyi Niyet (Subjektif iyi niyet)’tir.
İyi Niyet (Subjektif İyi Niyet): bir hakkın kazanılabilmesi için gerekli bir şartın yokluğunun ya da hakkın kazanılmasına engel bir sebebin varlığının haklı bir sebeple bilinmemesidir.
Dürüstlük Kuralı (Objektif İyi Niyet): Bir hak sahibinin hakkını kullanırken ya da borçlarını yerine getirirken iyi, doğru, dürüst, makul, mantıklı, orta zekalı, aklı başında bir kimse gibi hareket etmesidir.
Hakların Korunması
Kpss genel kültür vatandaşlık dersinde Hak kavramı ile beraber işleyeceğimiz hakların korunması, kural olarak devlet tarafından gerçekleştirilir. Buna hakların kamu gücü ile korunması denir. Ancak bazı durumlarda kişiler haklarını bizzat kendileri de korumak zorunda kalabilir.
Meşru Müdafaa: Bir kimsenin kendi şahsına veya malına yapılan hukuka aykırı ve halen devam eden bir saldırıyı önlemek için yaptığı ölçülü karşı saldırıya meşru müdafaa denir.
Zaruret Hali (Iztırar): Kendisini veya başkasını bilerek sebebiyet vermediği zarardan veya derhal oluşabilecek tehlikeden kurtarmak için başkalarının mallarına zarar vermektir.
Kuvvet Kullanma: Hakkın kaybolma tehlikesi mevcutken ve o anda hükümet güçlerine başvurmanın imkansız bulunması durumunda bir kimsenin hakkını bizzat kuvvete başvurarak korumasıdır.
Kpss genel kültür vatandaşlık dersine ait Hak Kavramı ve Hakların Korunması konusu tamamlanmıştır. Bir sonraki kpss anayasa dersinin konusu Kamu Hakları ve Özel Haklar olacaktır.
kaynak: kpsskonu.com
Yaptırım Türleri (Müeyyide Türleri)
Yaptırım Türleri (Müeyyide Türleri)
Yaptırım (müeyyide), toplumsal hayatı düzenleyen kurallara uyulmadığında karşılaşılan tepkidir. Hukuk kurallarına uyulmadığı takdirde devlet tarafından yaptırım yani müeyyide uygulanır. Yaptırım türleri maddi müeyyide ve manevi müeyyide olarak ikiye ayrılmaktadır. Kpss vatandaşlık konuları içinde yer alan bu konu birçok kavramı da beraberinde getirmektedir.Yaptırım Türleri
1) Maddi Müeyyide: Hukuk kurallarına uyulmadığında devlet tarafından uygulanan kamu gücünü belirtmektedir.
a) Ceza: Yasayı çiğneyen kişiye, yöntemine göre mahkemelerce uygulanan yaptırımdır. Bir diğer deyişle, Türk Ceza Kanunu’nun ihlali sonucu karşılaşılan yaptırım türüdür. Kpssaçısından önemli olan ceza kavramının da türleri bulunmaktadır.
- Ölüm Cezası: Ölüm cezasının alanı 2002 yılında ”savaş, savaş tehdidi ve terör suçları” olarak daraltılmıştır. 2004 yılında imzalanan ”ölüm cezasının her koşulda kaldırılmasına ilişkin 13 no’lu protokol” , 2006 yılında onaylanma işlemleri tamamlanmış ve yürürlüğe konulmuştur.
Ülkemizde artık ölüm cezası yoktur.
- Hapis Cezası: Ömür boyu hapis cezası (müebbet) ve süreli hapis cezası şu anda ülkemizde uygulanan hapis cezalarıdır.
- Disiplin Cezası: Belirli statüdeki kişilerin çarptırılabileceği ceza türüdür. ( Öğretmen, öğrenci, memur vs.) Disiplin cezaları uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma gibi cezalardan oluşur.
Devlet memurluğundan çıkarma ile meslekten men cezası birbirinden farklı kavramlardır. Devlet memurluğundan çıkarılsanız dahi mesleğinizi icra edebilirsiniz. Ancak men edilirseniz mesleğinizi yerine getiremezsiniz.
- Kamu Haklarından Men Cezası: Memur olamama, seçme ve seçilme hakkını kullanamama gibi yaptırım türleridir.
- Adli Para Cezası
b) Cebri İcra: Maddi yaptırım türleri içinde bulunan cebri icra, kişilerin yapmakla yükümlü olduğu durumlarda, davranışlarını yerine getirmediyse bu davranışın kamu gücü uygulanarak zorla yerine getirilmesidir. Başka bir deyişle cebri icra, bir borç ilişkisinde borcunu rızası ile yerine getirmeyen borçlunun, devlet gücü aracılığıyla bu borcunun zorla yerine getirilmesini sağlayan bir yaptırım çeşididir.
Askerlik, vergi, haciz, nafaka vs cebri icra örnekleridir.
c) Tazminat: Hukuka aykırı olarak, başkalarına verilen zararın ödetilmesi biçimindeki yaptırım türüdür. Bir kimsenin hukuka aykırılık teşkil eden kusurlu bir davranışı sonucu başkasına zarar verdiyse, zararı veren kişiye ödettirilmesi durumudur. Tazminat türleri de kendi içinde ikiye ayrılır.
- Maddi Tazminat: Mal varlığına yönelik olarak parasal açıdan zarar vermektir. Mutlak olarak zarar para ile giderilmektedir.
- Manevi Tazminat: Kişilik hakları, vücut bütünlüğü gibi para ile ölçülemeyen değerlere verilen zarardır. Bu zarar para ile giderilebileceği gibi her zaman para da olmayabilir. (Özür, tekzip vs.)
d) İptal: Hukuk kurallarına aykırı bir biçimde yapılmış olan idari işlemin ortadan kaldırılmasıdır. Aykırı olan idari işlemin geçersizliği mahkeme tarafından tespit edilir ve ortadan kaldırılır.
İki kişi arasında yapılmış olan sözleşmenin ortadan kaldırılmasına fesih denir.İptal işleminde ise ortada devlet vardır. Kpss soruları açısın bu ayırıma dikkat edelim.
d) Hükümsüzlük: Hukuka ters bir şekilde yapılan işlemin kanunun öngördüğü şekilde yapılmaması sonucu veya kanuna aykırı olarak yapılması sonucu hukuki işlem yetkisinin doğmamasıdır. Hukuki işlemleri, hukukun aradığı şekilde yapmalıyız. Aksi durumlarda hükümsüzlük ortaya çıkar. Yapılan bu işlem sonuç doğurmaz, sakattır. Hükümsüzlük türleri üçe ayrılmaktadır.
- Yokluk: Hukuki işlemin hiç oluşmaması halidir. Yani hukuksal işlemin kurucu unsuru eksiktir.
!İmam nikahı, imzasız senet vs yokluk kavramına örnektir.
- Butlan: Kpss genel kültür vatandaşlık konuları içinde karıştırılan kavramlardan birisi olan butlan, yapılan hukuksal işlemin kurucu unsurları yapılmış olsa da, içeriğinde yani konusunda hukuka aykırılık olması durumudur. Yani hukuken işlem var, doğmuştur ama sakattır.
- Mutlak Butlan: Akıl hastası bir kimsenin evlenmesi.
- Nispi Butlan: Sarhoşluk anında evlenilmesi.
- Tek Taraflı Bağlamazlık: Yapılan hukuki işlemin taraflardan birisi için geçerli olmaması halidir.
18 yaşından küçük biriyle, reşit olan bir kişinin aralarında yaptıkları sözleşmenin hükümleri, 18 yaşından küçük kişiyi bağlamaz ama karşı tarafı bağlar. Ancak yapılan sözleşmeye velisi veya kanuni temsilcisi onay vermişse her iki tarafı da bağlar. Onay verilmemiş ise her iki tarafı da bağlamaz.
Küçüğün yapmış olduğu sözleşme anından, velisinin / kanuni temsilcisinin onay vermesine kadar arada geçen süreye askı süresi denir.
2) Manevi Müeyyide: Yaptırım türleri içinde bir diğer müeyyide türü de manevi müeyyidedir. Manevi müeyyide türleri ayıplanma, kınama, günahkar sayılma şeklindedir. Din, görgü ve ahlak kurallarına uyulmadığında uygulanan yaptırım türüdür.
Manevi müeyyide toplum tarafından uygulanan bir yaptırım türüdür.
Yaptırım (Müeyyide) Unsurları
- Müeyyide hukuk kuralının ihlaline tepki olarak gösterilir.
- Müeyyidenin özünde cebir yani zorlama vardır.
Cebir kişinin yaşamına, sağlığına, özgürlüğüne, mal varlığına verilen bir zarardır.
- Cebir sadece hukuk düzeni tarafından öngörülür.
Kpss genel kültür vatandaşlık dersine ait Yaptırım (Müeyyide) konusu tamamlanmıştır. Bir sonraki kpss vatandaşlık konusu Hak Kavramı olacaktır.
kaynak : kpsskonu.com
Normlar Hiyerarşisi
Normlar Hiyerarşisi
Normlar hiyerarşisi hukukun yazılı kaynakları arasında bulunan astlık üstlük ilişkileridir. Normlar hiyerarşisi hukukun asıl kaynakları içinde yer alan yazılı kaynakların hiyerarşi sırasını belirterek hangi yazılı kaynakların öncelikli olduğunu göstermektedir.Normlar Hiyerarşisi
Normal hiyerarşisi Anayasa > Kanun > Tüzük > Yönetmelik > Genelge > Yönerge şeklindeoluşmaktadır.
Milletler arası antlaşmalar, Kanun hükmünde kararnameler ve Meclis içtüzüğü kanunlara eş metin olarak sayılmaktadır.
Anayasa: Kpss vatandaşlık dersinin en yaygın içeriklerinden biri olan Anayasa, bir devletin kuruluşunu, örgütlenişini, temel organlarının işleyişini, devlet iktidarının el değiştirmesini düzenleyen ve kişilerin hak ve özgürlüklerini güvence altına alan kuralların tümüdür.
Dünyanın ilk anayasası, 1787 tarihli ABD anayasasıdır.
Kpss vatandaşlık dersinde bolca karşılaşacağımız Anayasa değerlendirileceği alana göre çeşitli sınıflara ayrılmaktadır.
- Anayasalar değiştirilmesi bakımından sert anayasa ve yumuşak anayasa olarak ikiye ayrılmaktadır:
Sert Anayasa: Değiştirilmeyecek maddeleri olan anayasalardır.
1924 Anayasası ”Devletin rejimi cumhuriyettir.” Maddesinin değiştirilemeyeceğini belirtmiştir. Sert anayasa örneğidir.
Yumuşak Anayasa: Değiştirilmeyecek maddeleri yoktur. Ayrıca değiştirilmesi için nitelikli çoğunluk aranmamaktadır. Basit çoğunlukla değişiklik kabul edilebilir.
1921 Anayasası tek yumuşak anayasamızdır.
- Anayasalar ayrıntısı bakımından kazuistik anayasa (ayrıntıcı) ve çerçeve anayasaolarak ikiye ayrılmaktadır.
1924, 1961 ve 1982 anayasaları ayrıntıcı yani kazuistik anayasalardır. En ayrıntıcı anayasamız ise 1982 Anayasasıdır.
Tek çerçeve anayasamız, yani ayrıntısı çok az olan anayasamız 1921 Anayasasıdır.
- Son olarak Anayasalar yazılı olması bakımından yazılı ve yazısız anayasa olmak üzere iki başlıkta incelenir.
Yazılı Anayasa: Anayasa içinde olması düşünülebilecek kuralların yetkili bir organ tarafından belirli bir belge içinde toplanmasıdır. Hemen hemen bütün devletlerin anayasaları yazılı anayasadır.
İngiltere anayasaları geleneklere dayanan bir anayasadır. Yazılı anayasalar dışında kalır.
Yazısız Anayasa: Toplum içinde uzun bir süre kesintisiz olarak tekrarlanan ve bağlayıcı olduğuna inanılan uygulamalardan oluşan anayasadır.
Yazısız anayasalar, Teamüli Anayasa ya da Geleneksel Anayasa olarak da adlandırılmaktadır.
Kanun: Normal hiyerarşisi tablosuna göre anayasadan sonra kanun gelmektedir. Kanunları TBMM yapar. Kanunları Cumhurbaşkanı onaylar ve resmi gazetede yayımlanır.
Kanunların iptal davası Anayasa Mahkemelerinde görülmektedir.
* Kanunlara Eş Metin Sayılanlar:
Kanun Hükmünde Kararnameler: Kanunlarla, kanun hükmünde kararnameler normlar hiyerarşisi içinde eş değer sayılmıştır. Kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi Bakanlar Kuruluna 1961 Anayasası’nın 1971 – 1973 değişikliğiyle verilmiştir.
Uluslararası Antlaşmalar: Normlar hiyerarşisi içinde uluslararası antlaşmalar kanun ile eş değer sayılmaktadır. Uluslararası antlaşmalar yürütme güçleri (erkleri) tarafından yapılır. TBMM uygun bulur, Cumhurbaşkanı onaylar ve Resmi Gazete’de yayımlanır.
Yürürlükteki temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası antlaşmalar ile kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi halinde çıkabilecek uyuşmazlıklarda, uluslararası antlaşma hükümleri esas alınır.
Uluslararası antlaşmalar için yargı yolu kapalıdır.
Süresi bir yılı aşmayan ve Türkiye’ye ekonomik yükümlülük yükleyen uluslararası antlaşmaların TBMM tarafından uygun bulunması şart değildir.
Meclis İçtüzüğü: Kpss genel kültür vatandaşlık dersinde, normlar hiyerarşisi içinde kanunlara eş değer metin sayılan bir diğer madde de meclis içtüzüğüdür. Meclis iç tüzüğü bir parlamento kararıdır.
!Meclis iç tüzüğünde değişiklik yapmak için yürütme teklif vermez, sadece milletvekilleri teklif verebilir.
- Parlamento Kararı: TBMM’nin kanun yapmak dışındaki tüm kararlarıdır. Bir diğer tanımıyla parlamento kararları, Cumhurbaşkanı onayına gitmeyen meclis kararlarıdır.
TBMM’nin savaş ilanı, erken seçim, ara seçim, hükümete güvenoyu verme, gensoru ya da bakanlığı düşürme, Cumhurbaşkanını yüce divana gönderme, RTÜK üyelerini seçme, Anayasa Mahkemesine üye seçme, Sayıştay başkan ve üyelerini seçme, Meclis başkanını seçme, milletvekilliği düşürme, dokunulmazlığı kaldırma gibi kararlar parlamento kararlarıdır.
Genel af ve özel af ilan etme, para basılmasına karar verme, uluslararası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulma kararları parlamento kararları değildir. Çünkü bunlar Cumhurbaşkanı onayına gider. Kısaca püf nokta olarak Cumhurbaşkanı onayına gidiyor mu gitmiyor mu? Bu sorunun cevabı parlamento kararı olup olmadığını açıklamaktadır.
Parlamento kararlarından Meclis içtüzüğü, milletvekilliği düşürme ve dokunulmazlıkları kaldırma gibi kararlara yargı yolu açık, bunlar dışında kalan diğer parlamento kararlarına da yargı yolu kapalıdır.
Tüzükler: Normlar hiyerarşisi sırasına göre kanunlardan sonra gelen tüzükler, kanunların işleyişini göstermek için Danıştayın yargısal denetiminden sonra Bakanlar Kurulu tarafından çıkartılmaktadır. Tüzükleri Cumhurbaşkanı onaylar ve Resmi Gazete’de yayımlanır. Tüzükler bir tarih belirtilmezse yürürlüğe yayımlandıktan 45 gün sonra girer.
Yönetmelikler: Normlar hiyerarşisi içindeki sıraya göre tüzüklerden sonra yönetmelikler gelmektedir. Yönetmelikler anayasal olarak, Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri kendi görev alanını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak amacıyla çıkartılır.
Bakanlar kurulu da yönetmelik çıkartabilmektedir ancak bu anayasada belirtilmemiştir.
Hangi yönetmeliğin Resmi Gazete’de yayımlanacağını kanunlar belirler. Dolayısıyla her yönetmelik Resmi Gazete’de yayınlanacak diye bir şey yoktur. Genel olarak toplumun genelini ilgilendiren yönetmelikler Resmi Gazete’de yayımlanmaktadır.
Yönetmelik davalarına eğer ülkeyi ilgilendiriyorsa Danıştay, bölgeyi ilgilendiriyorsa Bölge İdare Mahkemesi bakar.
Genelge ve Yönerge: Normlar hiyerarşisinde yönetmelikten sonra genelge, genelgeden sonra ise son olarak yönergeler gelmektedir. Genelge ve Yönergeler Anayasada düzenlenmemiştir.
Kpss genel kültür vatandaşlık dersine ait Normlar Hiyerarşisi konusu tamamlanmıştır. Bir sonraki kpss vatandaşlık konusu Müeyyide (Yaptırım) Kavramı olacaktır.
kaynak: kpsskonu.com
kaynak: kpsskonu.com
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)
